| KALENDARIUM - najważniejsze fakty z historii Tarnopola | |
| 1540 |
 Kasztelan krakowski,
hetman wielki koronny Jan Tarnowski otrzymuje od króla polskiego
Zygmunta I przywilej na założenie miasta w powiecie trembowelskim nad
rzeczką Seret na miejscu pustynnym. Zwolnienie mieszkańców na 15 lat od wszelkich powinności i podatków. |
| 1544 |
Budowa zamku i odparcie napaści
Tatarów. |
| Budowa cerkwi nad stawem. |
|
| 1548 |
Nadanie Tarnopolanom
prawa magdeburskiego. Zwolnienie na 20 lat od danin i publicznych ciężarów. |
| 1550 |
Król Zygmunt August
zwalnia wszystkich kupców jadących przez miasto od ceł królewskich. |
| 1566 |
Jan Krzysztof
Tarnowski, syn hetmana uzyskuje przywilej składu towarów jak we Lwowie
oraz przywilej obwarowania miasta i budowa twierdzy. |
| 1567 |
Miasto przechodzi na
dzieci Zofii z Tarnowskich, córki hetmana, księżnej Ostrogskiej, żony
księcia Konstantyna Ostrogskiego, hetmana polskiego. |
| 1575 |
Napad Tatarów, którzy złupili
miasto. |
| 1602 |
Budowa cerkwi przy ul. Ruskiej
oraz monasteru bazyliańskiego na przedmieściu mikulinieckim. |
| 1623 |
Miasto obejmuje
kanclerz wielki koronny Tomasz Zamojski jako mąż Katarzyny Ostrogskiej. |
| 03.05.1623 |
Założenie łacińskiej parafii i
budowa kościoła nad stawem blisko zamku. Istniał on do roku 1784. |
| 1653 |
Chmielnicki pod Tarnopolem. Zniszczenie i spustoszenie miasta w czasie wojen kozackich. |
| 1672 |
Statystyka:
zamek, kościól, cerkiew, bóżnica żydowska, rynek, 13 ulic, 12 kamienic,
420 domów drewnianych, ludności 2500 w tym 420 Żydów - reszta to Polacy
i Rusini. |
| Dziedzicem zostaje Aleksander
Koniecpolski, który odbudowuje miasto. |
|
| 1675 |
Zniszczenie miasta przez Turków.
Z 420 domów zostało 46. |
| 1690 |
Miasto przejmuje Marysieńka,
żona króla Jana III Sobieskiego. Odbudowa miasta - przywrócenie dawnej
świetności. |
| 1694 |
Ostatni napad Tatarów na miasto. |
| 1710 |
Wojska rosyjskie zajmują
Tarnopol. |
| 1733 |
Po śmierci króla Augusta II,
Rosjanie ponownie zajmują miasto. |
| 1724 |
Od tego roku jarmarki konne na
św. Annę (26 lipca). |
| 1737 |
Nowym gospodarzem miasta zostaje
hetman wielki koronny Józef Potocki. |
| 1747 |
Sprowadzenie OO. Dominikanów
oraz budowa kościoła (1749) pod wezwaniem św. Wincentego Ferrari. |
| 1740 i 1752 |
Żydzi otrzymują przywileje
handlowe, przemysłowe i obywatelskie. |
| Ograbienie miasta przez
konfederatów barskich, po nich przez wojska koronne a na końcu przez
Moskali. |
|
| 1770 |
Zaraza morowa, w której ginie
większość mieszkańców miasta. |
| 1772 |
I rozbiór Polski - Tarnopol w
rękach cesarzy austriackich. |
| poczatek XIX |
Tarnopol wykupuje od Potockich
Franciszek Korytowski. Przebudowa zamku na pałac. |
| 1808 |
Statystyka:
7.093 mieszkańców |
| 27.05.1809 - 19.06.1809 |
Epizod napoleoński - major Strzyżowski z wojsk Księstwa Warszawskiego zajmuje Tarnopol - krótkie rządy polskie w mieście. |
| 11.04.1811 |
Tarnopol zostaje przekazany
Rosji - Kraj Tarnopolski. |
| 09.06.1815 |
Na Kongresie Wiedeńskim Tarnopol
zostaje przekazany Austrii. |
| 1817 | Statystyka: 10.250 mieszkańców |
| 1820 |
Statystyka:
11.000 mieszkańców. |
| 19.09.1820 |
Wygnani z Rosji Jezuici
przybywają do Tarnopola - w większości to profesorowie z kolegium
jezuickiego z Połocka. Przyczyniają się oni do burzliwego rozwoju
szkolnictwa. Otwarcie niższych szkół. |
| 1821 |
Otwarcie gimnazjum - 394 uczniów. |
| 03.05.1822 |
Położenie kamienia węgielnego pod budowę konwiktu szlacheckiego. |
| 1823 |
Otwarcie wydziału filozofii -
wyższa szkoła przygotowawcza z prawem publiczności - 70 uczniów. |
| 1831 |
Gen. Dwernicki internowany przez
Austriaków, przejeżdża przez miasto. |
| 1840 |
Miasto kupuje Tadeusz Turkułł. |
| 15.02.1843 |
Miasto wykupuje sobie wolność od
Turkułła. |
| maj 1848 |
Rozwiązanie szkół jezuickich i
wygnanie OO. Jezuitów. |
| 1850 |
Statystyka:
13.000 mieszkańców, 1350 domów. |
| 1854 lub 1856 | Powrót OO. Jezuitów. |
| 1865 |
Statystyka:
15 piekarzy, 1 lakiernik, 3 budowniczych, 3 introligatorów, 1
rusznikarz, 5 tokarzy, 6 geometrów, 1 fryzjer, 4 szklarzy, 3 rzeźników,
2 garbarzy, 4 rękawiczników, 3 konowałów, 2 kapeluszników, 2
grzebieniarzy, 1 czapnik, 20 kotlarzy i druciarzy, 1 pieczęciarz, 13
kuśnierzy, 82 mularzy, 2 mechaników, 4 krupiarzy, 2 pozłotników, 2
kominiarzy, 1 parasolnik, 14 siodlarzy i rymarzy, 5 mydlarzy, 20
krawców, 120 szewców, 7 ślusarzy, 5 szlifierzy, 1 powroźnik, 5
złotników, 3 kamieniarzy, 2 kopaczy studni, 60 stolarzy, 2 garncarzy, 2
postrzygaczów, 8 zegarmistrzów, 9 kołodziejów, 4 waciarzy, 20 tkaczy,
21 cieśli. |
| 1866 | Statystyka:
1700 domów, 3442 rodziny, 16167 mieszkańców (3032 obrządku łacińskiego,
3485 obrządku greckiego, 1 ormiańskiego, 3 prawosławnych, 1
ormiańskiego n.u., 7 luteranów, 8 kalwinów, 9632 Żydów). Zawody: 43
duchownych, 215 urzędników, 12 wojskowych, 25 literatów i artystów, 11
adwokatów, 39 lekarzy, 258 właścicieli gruntów, 751 właścicieli domów,
984 rzemieślników z 263 pomocnikami, 344 handlarzy i kupców z 28
pomocnikami, 7 rybaków, 14 pomocników gospodarstw, 396 sług, 446
najemników, 12333 kobiet i dzieci. |
| 1870 |
Powstaje Miejska Kasa
Oszczędności. |
| 1870 |
Linia kolejowa ze Lwowa łączy
Tarnopol ze światem. |
| 1.08.1871 |
Otwarcie linii kolejowej Złoczów
- Tarnopol (64 km) |
| 4.10.1871 |
Otwarcie linii kolejowej
Tarnopol - Podwołoczyska - granica państwa (53 km) |
| 5.11.1871 |
Otwarcie linii kolejowej Tarnopol - granica rosyjska koło Wołoczysk (52,8 km) |
| 1887 |
 Założenie
Towarzystwa Przyjaciół
Muzyki. W ramach Towarzystwa działały chóry męski i żeński, szkoła
muzyczna i scena dramatyczna. |
| 1880 |
Statystyka:
25.819 mieszkańców (w tym wg narodowości: 7929 Polaków, 6037 Rusinów,
11.799 Żydów, 38 inni, wg wyznania: 6170 rz-kat, 6023 gr-kat, 13468
izrael, 158 in. wyznania), 1807 domów. |
| 1.12.1885 |
Powstanie Towarzystwa
Gimnastycznego "Sokół" w Tarnopolu. |
| 1890 |
Statystyka:
26.000 mieszkańców w tym 50% Żydów. |
| 20.10.1895 |
Odsłonięcie na 3 metrowym
piedestale z trembowelskiego kamienia, wysokiego na 220 cm pomnika
Adama Mickiewicza dłuta lwowskiego rzeźbiarza Dykasa wykonanego z
białego tarnopolskiego kamienia. Pomnik usytuowano na skrzyżowaniu ulic
Mickiewicza, Świętojańskiej i Agenora. |
| 25.11.1896 |
Otwarcie linii kolejowej
Tarnopol - Kopyczyńce (72 km) |
| 1897 |
Otwarcie elektrowni miejskiej. |
| 25.01.1897 |
Otwarcie linii kolejowej
Tarnopol - /Ostrów/ - Podwysokie (72,3 km) |
| 1898-1902 |
Budowa kościoła i kolegium OO
Jezuitów pod wezwaniem Najświętszj Maryi Panny Niepokalanie Poczętej. |
| 1.05.1899 |
Uruchomienie ambulansu nr 498
przewozu poczty Kraków - Tarnopol |
| 1901 |
Wprowadzenie oświetlenia
elektrycznego miejskiego. |
| 1901 |
Budowa systemu kanalizacyjnego
wg projektu inż. Janusza Zakrzewskiego. |
| 16.09.1901 |
Oddanie gmachu Wyższej Szkoły
Realnej przy ul. Strzeleckiej. |
| 01.01.1903 |
Wychodzi pierwszy numer
"Tygodnika Tarnopolskiego" drugiego wydawanego w mieście periodyku. |
| 17.04.1904 |
Powrót OO Dominikanów i
uroczysty ingres do swojej świątyni. |
| 29.06.1904 |
Uroczyste poświęcenie Ochronki
Polskiej przy ul. Ostrogskiego. 29 osieroconymi dziewczętami opiekowały
się S.S. Służebniczki sprowadzone ze Starej Wsi. |
| 17.12.1904 |
Pierwszy numer tygodnika "Głos
Polski" |
| 1904-1908 |
Budowa kościoła parafialnego na pl. św. Tekli u wylotu ul. Mickiewicza pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy. |
| 1906 |
Otwarcie linii kolejowej
Tarnopol - Zbaraż (22 km) |
| 1907 |
Założenie klubu sportowego WCKS
"Kresy" (pierwotnie Klub Piłki Nożnej "Kresy") przez profesora
gimnazjalnego Aleksandra Medyńskiego, instruktora "Sokoła" Mieczysława
Kulikowskiego i akademika Maksymiliana Belemera. |
| 11.10.1908 | Konsekracja kościoła parafialnego przez arcybiskupa Józefa Bilczewskiego. |
| 1914 |
I Wojna Światowa - okupacja
rosyjska. |
| 1917 |
Spalenie miasta przez
wycofujących się Moskali. Zajęcie miasta przez wojska pruskie. |
| 1 listopad 1918 |
Okupacja miasta przez Ukraińców. |
| lipiec 1919 |
Wyparcie Ukraińców z miasta,
które wraca pod panowanie Rzeczypospolitej Polskiej. |
| 1920 |
Zajęcie miasta przez
bolszewików, wypartych 19 sierpnia 1920. |
| 21 marca 1921 |
 Naczelnik
państwa Józef
Piłsudski wizytuje miasto. |
| 1 września 1921 |
 Tarnopol
zostaje stolicą
województwa. (19 maja 1922 - ustawa organizacyjna)Kolejni wojewodowie: Karol Olpiński (1921), Lucjan Zawistowski (1923), Mikołaj Kwaśniewski (1927), Kazimierz Moszczyński (1928), Artur Maruszewski (1933), Alfred Biłyk, Tomasz Malicki (1938). |
| 1926 |
Burmistrz: Kazimierz
Jaworczykowski |
| 1926 |
Przyłączenie Zagrobeli do gminy
miejskiej. |
| 1931 |
Wojewódzka wystawa regionalna i
rolnicza. |
| 1937 |
W
połowie lat trzydziestych inż. Jerzy Drzewiecki sformuował koncepcje
budowy samolotu akrobacyjnego wzorowanego na RWD-8, samolot ten
otrzymał oznaczenie RWD-17. Projekt konstrukcyny wykonał inż. Bronisław
Żurakowski, a prototyp zbudowano ze składek społeczeństwa
tarnopolskiego. Pierwszy prototyp o znakach rejestracyjnych SP-BMX
(samolot na kadłubie miał wymalowaną nazwę "Tarnopol") został oblatany
14.08.1937 r. przez pilota Doświadczalnych Warsztatów Lotniczych (DWL)
Eugeniusza Przysieckiego. (http://www.powiat.mielec.pl/poser/samoloty/rwd/rwd17.htm) |
| 1939 |
Statystyka:
ok 40.000 mieszkańców w tym 50% - Polacy, 40% - Żydzi, 10% - Ukraińcy. |
| od
17 września 1939 |
Okupacja
sowiecka. |
| 1940 |
Proces młodzieży tarnopolskiej
oraz wielka wywózka do Kazachstanu. |
| 1941 |
Okupacja niemiecka.
Eksterminacja ludności żydowskiej. |
| 15 kwiecień 1944 |
Oblężenie miasta i zajęcie go
ponownie przez sowietów. |
| 1946 |
Ostatni
pociąg ekspatriacyjny
opuszcza Tarnopol. |